اعتبارسنجی
زمان مطالعه 2 دقیقه
اعتبارسنجی یعنی مجموعه قواعدی که هنگام ورود یا ارسال پاسخ ها اجرا می شوند تا اطمینان حاصل شود داده ای که وارد می شود قابل قبول، قابل تحلیل و منطبق با قواعد تحقیق است. هدف اعتبارسنجی تضمین کیفیت داده، جلوگیری از خطا های ساده، و کاهش هزینه پردازش و پاک سازی داده ها بعد از نمونه گیری است. همچنین شرطی بودن برخی اعتبارسنجی ها (یعنی اعتبارسنجی فعال شود فقط وقتی شرط مشخص برقرار است) ابزار بسیار مهمی است تا از اعمال کلیشهای قواعد روی همه پاسخگوها جلوگیری شود. اعتبارسنجی را از چند منظر باید طراحی کرد: چه زمانی اجرا شود: آنی، هنگام تایپ/ انتخاب چه چیزی را چک کند: فرمت، نوع داده، بازه ها، سازگاری بین سوالات پیغام خطا/ راهنما: باید کوتاه، واضح، راه حل محور و مودبانه باشد؛ بگو چه اشتباهی شده و چطور اصلاح شود.
انواع اعتبار سنجی و کاربرد هرکدام: نوع ورودی: این شرط تعیین می کند که پاسخ دهنده چه نوع داده ای را می تواند وارد کند، مثل عدد، شماره موبایل، زبان فارسی یا انگلیسی، ایمیل و... استفاده از آن باعث جلوگیری از وارد کردن دادههای نامعتبر می شود. اجرا: ابتدا از قسمت سه نقطه کنار سوال وارد بخش اعتبارسنجی می شویم و سوال موردنظر را انتخاب می کنیم. سپس گزینه یا گزینه های این سوال که باید بررسی شوند را مشخص می کنیم. شرط "نوع ورودی" را انتخاب می کنیم و نوع داده مجاز (عدد، متن، تاریخ، ایمیل و...) را تعیین می کنیم. در پایان، پیام خطا یا راهنمای مناسب برای کاربر وارد می کنیم تا در صورت ورود داده نا معتبر، علت را بداند. اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم.
بزرگتر از: این شرط بررسی می کند که مقدار وارد شده باید حتماً از عدد مشخصی بیشتر باشد. معمولاً برای اعداد یا مقادیر کمی استفاده می شود. برای محدود کردن حداقل داده هاست. اجرا: سوالی را که باید روی آن شرط اعمال شود انتخاب می کنیم. گزینه یا گزینه های مرتبط را مشخص می کنیم. شرط "بزرگتر از" را انتخاب کرده و عدد مرجع را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب را تنظیم می کنیم، مثلاً (مقدار باید بیشتر از ۱۰ باشد). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم.
بزرگتر مساوی با: مشابه شرط قبلی است، اما اینجا مقدار می تواند برابر با عدد تعیین شده هم باشد. برای تعیین حداقل مقدار مجاز کاربرد دارد. اجرا: سوال هدف را انتخاب کرده و گزینه های مد نظر را مشخص می کنیم. شرط "بزرگتر مساوی با" را برمی گزینیم و مقدار عددی را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب را وارد میکنیم، مانند (مقدار باید حداقل ۵ باشد). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم.
کوچکتر از: این شرط مقدار وارد شده را با یک عدد خاص مقایسه می کند و فقط اگر کوچکتر باشد معتبر است. برای محدود کردن سقف داده ها استفاده می شود. اجرا: سوال و گزینه های مربوطه را انتخاب می کنیم. شرط "کوچکتر از" را تعیین کرده و مقدار مرجع را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب را اضافه می کنیم، مثل (مقدار باید کمتر از ۲۰ باشد). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم. کوچکتر مساوی با: مثل شرط قبلی است اما مقدار می تواند برابر هم باشد. در قسمت هایی که حداکثر مجاز را مشخص می کنیم، مفید است. اجرا: سوال هدف و گزینه های مد نظر را مشخص می کنیم. شرط "کوچکتر مساوی با" را انتخاب و مقدار سقف را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب ثبت می کنیم، مثلاً (حداکثر مقدار مجاز ۵۰ است). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم.
حداقل کاراکتر: این شرط برای متن ها (پاسخ عددی، پاسخ متنی، سایر) استفاده می شود و مشخص میکند که کاربر باید حداقل تعداد مشخصی کاراکتر وارد کند. اجرا: سوال و گزینه یا گزینه های مورد نظر را تعیین می کنیم. شرط "حداقل کاراکتر" را انتخاب کرده و تعداد کاراکتر لازم را مشخص می کنیم. پیام خطا یا راهنمای کاربر را اضافه می کنیم، مثل (حداقل باید ۸ کاراکتر وارد کنید). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم. حداکثر کاراکتر: محدودیتی بر تعداد کاراکتر های ورودی ایجاد می کند تا متن بیش از حد طولانی نباشد. اجرا: سوال و گزینه های مرتبط را انتخاب می کنیم. شرط "حداکثر کاراکتر" را انتخاب کرده و تعداد کاراکتر مجاز را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب اضافه می کنیم، مانند (حداکثر ۲۵ کاراکتر مجاز است). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم. شامل: شرطی است که بررسی می کند ورودی حتماً باید شامل یک یا چند کلمه یا عبارت خاص باشد. اجرا: سوال و گزینه های مربوطه را انتخاب می کنیم. شرط "شامل" را انتخاب کرده و کلمه یا عبارت الزامی را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب ثبت می کنیم، مثل (متن باید شامل کلمه "کد" باشد). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم. نباید شامل: برعکس شرط قبلی است و بررسی می کند که متن ورودی نباید شامل عبارت یا کاراکتر مشخصی باشد. اجرا: سوال هدف و گزینه های مد نظر را مشخص می کنیم. شرط "نباید شامل" را انتخاب کرده و کلمه یا عبارت غیر مجاز را وارد می کنیم. پیام خطا یا راهنمای مناسب می نویسیم، مثل (این متن نباید شامل کلمه "خطا" باشد). اعتبار سنجی خود را ثبت می کنیم.
اعتبارسنجی شرطی: در اعتبارسنجی شرطی، اجرای اعتبارسنجی وابسته به پاسخ یک یا چند سوال دیگر است. به بیان سادهتر، شما می توانید مشخص کنید که یک شرط اعتبارسنجی فقط در صورتی فعال شود که در سوال دیگری، گزینه خاصی انتخاب شده باشد (یا برعکس، انتخاب نشده باشد.) اجرا: ابتدا سوالی را که باید پاسخ آن ها باعث فعال شدن یا غیر فعال شدن اعتبارسنجی شود، انتخاب می کنید. مشخص می کنید که این شرط در صورت انتخاب آن گزینه یا در صورت عدم انتخاب آن گزینه فعال شود. شرط اعتبارسنجی اصلی (از میان مواردی مثل بزرگتر از، شامل، حداقل کاراکتر و...) را تعریف می کنید. در پایان، پیام خطا یا راهنمای مناسب را وارد می کنید تا کاربر در صورت نقض شرط، دلیل را بداند. توصیه و نکات کاربردی: اعتبارسنجی روی گزینه و شرط نمایش خطا از نظر منطق عملکرد بسیار شبیه اند، چون هر دو زمانی فعال می شوند که پاسخ یا وضعیت سوال مطابق شرایط از پیش تعریف شده نباشد. در هر دو، تعریف شرط و پیام کاربر پسند، نقشی کلیدی در تجربه پاسخگو دارد.
